Ngā Puhi

Nō Wikipedia Māori
Jump to: Papa aratohu, search
Ngā Puhi
He wāhanga o Te Tai Tokerau
240px
rohe: Te Tai-tokerau
waka: Māhūhū, Māmari, Mataatua, Ngātokimatawhaorua, Ruakaramea
tohutoro matua: Rārangi Iwi-Hapū
Nga puhi.png

Ko Ngāpuhi he iwi nui, nō Te Tai-tokerau, Te Ika-a-Māui, Aotearoa. Kua tae ki te 103,000 ngā mema i te 2001. Ko ngā waka ko Māhūhū, ko Māmari, ko Mataatua, ko Ngātokimatawhaorua, ko Ruakaramea.

Te whare o Ngāpuhi[edit | edit source]

Ko te Whare o Ngāpuhi: Tāmaki-makau-rau ki Te Rerenga Wairua. Ko ngā pānga atu ko Ngāti Whatua, Te Rarawa, Te Aupouri, Ngāti Kahu, Ngāpuhi ki roto. Ko ngā rārangi maunga ngā poutokomanawa i hikia te tāhūhū o te whare o Ngāpuhi.

Ko Ngāpuhi-nui-tonu te Iwi.
Ko Ngātoki-mata-whaorua te waka.
Ko Ngāti Hine te hapū.
Ko Rahiri rāua ko Ahuaiti te pūtake.

Ka matakitaki atu ki te mōwhitinga mai o te rā, kia pā mai ki ngā pāpāringa o taku maunga tapu o Hikurangi e heke ai ana roimata mā te tonga, ko Hikurangi te awa. Ka rere taku awa kua pahure mai i Te Hoanga, te kohatu i whakamahia ai e ngā tūpuna hei whakakoi i ā rātou toki, ka heke. Kia titiro ake ki te whare tupuna ki a Eparaima Makapi e tū mai rā me te wharekai a Te Kauta i runga i te marae I a Kaikou. Ka rere tonu taku awa kia pahure ake i te marae o Rōma i whakaritea ai e ngā tūpuna hei tūnga whare hui e tū mokemoke tonu ana i tēnei wā. Ka rere tonu taku awa, kua pahure i te tupuna whare nei i a Tau Henare me Ngā Tau e Toru te whare tawhito, ki te wharekai ki a Pipiwai e tū mai rā ki runga o te marae o Te Horo. Ka heke atu i konā kia tae ki Tiiti ki te Apunga ki te hononga o te awa ki tō Mangakahia, e heke atu ai ki Tītoki ko Korokota e tū mai rā ki te taha mauī. Ka rere atu taku awa, kia tae atu ki Tangiterōria ko Tirarau e tū mai, ka noho.

Ko Ngāti Hau te Hapū.
Ko Rahiri rāua ko Whakaruru te putake.

Kia titiro atu ki te rāwhiti ki taku pā, ki a Te Ruapekapeka, e kōrerohia nei e te nuinga, te pūtakenga mai o te awa o Te Wairua. E pahure mai ai i te tupuna whare i a Te Ruapekapeka e tū mai rā i runga o tana marae I a Akerama (Ngāruahine), ka heke atu i konā kia pahure ake i te whare tupuna I a Iho o Nehua, ko te marae ko Whakapara, ko Huruiki te maunga, ka rere tonu taku awa kia titiro tahanga ake ki tērā o aku whare tupuna, ki Te Reo o te Iwi e tū mai rā ki runga o te marae o Pehiaweri, ko Maruata te maunga ka heke atu kia pahure atu ite tupuna whare i a Te Maungarongo e tū mai rā ki Poroti, i raro iho o tana maunga tapu i a Whatitiri, kia pahure atu mā te taha atu o Korokota kia tae atu ki Tangiteroria kia hono atu ki a Hikurangi awa, kia whakataka atu ki te awa o te Wairoa, ki te Kaipara, kia huihui atu ai ki ngā tini marae o te rohe o Ngāti Whātua ki te Kaipara. Kua titiro atu rā ki te pūaha ki te Moana-nui-a-Kiwa.

Tirohia hoki[edit | edit source]

Hoto ki waho[edit | edit source]

Ngā iwi o Ngā Puhi
Ngāi Tawake • Ngāi Te Auru • Ngāi Tūpango • Ngāti Hao • Ngāti Hau (Ngā Puhi) • Ngāti Here • Ngāti Hine-a-Maru • Ngāti Hineira • Ngāti Horahia • Ngāti Hurihanga • Ngāti Korokoro • Ngāti Kura (Ngā Puhi) • Ngāti Kuta • Ngāti Manu • Ngāti Miru • Ngāti Moerewa • Ngāti Pakahi • Ngāti Pākau (Ngā Puhi) • Ngāti Pou (Ngā Puhi) • Ngāti Rāhiri (Ngā Puhi) • Ngāti Rangi (Ngā Puhi) • Ngāti Rēhia (Ngā Puhi) • Ngāti Ruamahue • Ngāti Ruangaio (Ngā Puhi) • Ngāti Tāhuhu • Ngāti Tautahi • Ngāti Te Ara • Ngāti Te Rauwawe • Ngāti Te Reinga • Ngāti Te Rino • Ngāti Te Tarawa • Ngāti Toki (Ngā Puhi) • Ngāti Toro • Ngāti Tū (Ngā Puhi) • Ngāti Tūpoto (Ngā Puhi) • Ngāti Uru (Ngā Puhi) • Ngāti Whakaeke • Ngāti Whakamaunga • Ngāti Wharara • Te Hikutū • Te Honihoni • Te Kaitangata (Ngā Puhi) • Te Kapotai • Te Kōkako o Ngā Puhi • Te Māhurehure (Ngā Puhi) • Te Ngahengahe • Te Ngarehauata • Te Orewai • Te Parawhau (Ngā Puhi) • Te Pōpoto (Ngā Puhi) • Te Tahāwai (Ngā Puhi) • Te Uri-o-Hua • Te Uri Taniwha • Te Urukaraka (Ngā Puhi) • Te Whānau-a-Hinetāpora (Ngā Puhi) • Te Whānau Pani (Ngā Puhi)