Ko te reo Rapa Nui (Vānaŋa Rapa Nui) te reo māori o Rapa Nui. Kotahi mano ngā kaikōrero māori. He reo Poronīhia te reo Rapa Nui.
Kīanga
| ʻIorana |
Kia ora |
| ¿Pē hē a koe? |
Kei te pēhea koe? |
| Rivariva a au. |
Kei te pai ahau. |
| Eē |
Āe |
| ʻIna |
Kāo |
| E riva rō |
Tēnā koa |
| Māuruuru |
Ngā mihi |
15 ngā reta o te arapū Rapa Nui. Ka whakaaturia ngā reta me ngā oro ki Te Arapū Oromotu Tāwāhi.
Arapū
| Reta |
A |
E |
H |
I |
K |
M |
N |
Ŋ |
O |
P |
R |
T |
U |
V |
ʻ |
| Oro |
/a/ |
/e/ |
/h/ |
/i/ |
/k/ |
/m/ |
/n/ |
/ŋ/ |
/o/ |
/p/ |
/ɾ/ |
/t/ |
/u/ |
/β/ |
/ʔ/ |
Ka tuhia ngā oropuare roa ki ngā tohutō.
Orokati
|
Ngutu |
Niho |
Takamuri |
Korokoro |
| Whakamutu |
p |
t |
k |
ʔ |
| Iho |
m |
n |
ŋ |
|
| Patō |
|
ɾ |
|
|
| Tiotio |
β |
|
|
h |
Oropuare
|
Takamua |
Takamuri |
| Tata |
i iː |
u uː |
| Waenga |
e eː |
o oː |
| Tuwhera |
a aː |
Tūkapi
|
Takitahi |
Takirua |
Takitini |
| Kiritūnei |
Kauawhi |
|
tāua |
tātou |
| Kaupare |
au |
māua |
mātou |
| Kiritūnā |
koe |
kōrua |
| Kiritūrā |
ia |
rāua |
| Hokinga |
(ai) |
Tūkapi riro
|
Whānui |
Kaupapa |
Whaioranga |
| Whānui |
te |
o |
mo |
| Kiritūnei takitahi |
“A” |
tāʻaku |
āʻaku |
māʻaku |
| “O” |
tōʻoku |
ōʻoku |
mōʻoku |
| Kiritūnā takitahi |
“A” |
taʻa |
āʻau |
māʻau |
| “O” |
tuʻu |
ōʻou |
mōʻou |
| Kiritūrā takitahi |
“A” |
tāʻana |
āʻana |
māʻana |
| “O” |
tōʻona |
ōʻona |
mōʻona |
Pūtohu
|
Takitahi |
| Pū tautuhi |
te |
| Pūnoa |
Whānui |
he |
| Tētahi |
e tahi |
| Tētahi atu |
tētahi |
| Pūmoko |
a |
- Ka whakamahia te pūmoko pēnei me te reo Māori. Engari, ka kīia hoki mō ngā tūkapi i muri i te tūmahi.
- Ka taea te tāpiri te “ŋā” ki muri, kia whakatakitinitia te tūingoa, e whai ake rā.
Tūwāhi
|
Mea |
Wāhi |
| Tūkapi |
Tūkē |
| Whānui |
|
ira |
|
| Tū nei |
|
nei |
| Tū nā |
|
nā |
ena |
| Tū rā |
|
rā |
era |
| Hokinga |
tau, tou, tū |
|
|
Kia kīia te “tēnei mea”, me kī te “te meʻe nei”.
Tūwāhi
| ruŋa |
runga |
| raro |
raro |
| roto |
roto |
| haho |
waho |
| muʻa |
mua |
| tuʻa |
muri |
| muri |
e tata ana ki |
| vāeŋa |
waenga |
Pūhono
| i |
i, kei |
| ki |
ki |
| mai |
mai i |
| hai |
e whakamahi ana i |
| a, o |
a, o |
| mo |
mā, mō |
| pē |
pērā me |
| ʻātā |
tae noa ki |
| e |
e (hei kupukiri) |
Whakarerekē
| mai |
mai |
| atu |
atu |
| iho |
inātatanei |
| taʻatoʻa |
katoa |
| takoʻa |
hoki |
| ananake |
tahi |
| pēaha |
pea |
| hakaʻou |
anō |
| nō |
noa |
| rō |
rawa |
| iŋa |
-tanga |
Ko te “haka-” te kūmua pūtake.
Tūpātai
| aha |
aha |
| ai |
wai |
| hē |
hea |
| iaŋahē |
inahea |
| ʻahē |
āhea |
| hia |
hia |
Ka whakamahia te “pē hē” hei “pēhea”.
Wāmahi
| he |
e (whānui) |
|
| e |
e (hei motukore) |
Ka whakamahia hoki te “ʻana” (te āhua poto o te “'ā” rānei) i muri i te tūmahi. |
| ko |
kua |
| i |
|
| ka |
ka, e (hei tūhau) |
|
| ana |
ka, ina |
|
Whakakore
| ʻina |
ehara, kāore (he) |
Ka whakakapi i te punga wāmahi. |
| ʻina ko |
kaua |
| kai |
kāore anō |
| e ko |
kāore e |
| taʻe |
tē |
|
| kore |
kore |
|
Ētahi atu kīanga
| ʻe |
ā, me |
| ʻo |
rānei |
| pero |
engari |
| nōatu |
ahakoa |
| o ira |
nō reira |