Aotearoa
| Aotearoa New Zealand |
|||||
|
|||||
| Pepeha: kāhore kau (Pepeha o mua "Onward") |
|||||
| Ngaringari: E Ihowa Atua God Save The Queen1 |
|||||
| Tāone matua | Te Whanganui-a-Tara | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Pae: | |||||
| Tāone nui | Tāmaki-makau-rau2 | ||||
| Reo a te motu | Māori, Rotarota, Ingarihi3 | ||||
| Kāwanatanga | |||||
| • Āhua | Kīngitanga-ā-ture | ||||
| • Kuīni | Erihāpeti II | ||||
| • Kāwana-tianara | Jerry Mateparae | ||||
| • Pirimia | John Key | ||||
| Tū motuhake | i te Kīngitanga Kotahi | ||||
| • Tominiana | 26 Mahuru 19074 | ||||
| Rahi | |||||
| • Katoa | 268,680 km² (75) 103,738 sq mi |
||||
| • Wai (%) | 2.1 | ||||
| Taupori | |||||
| • Hakikea 2006 tau tata | 4,165,6005 (124 (2005)) | ||||
| • 2006 kautenui | 4,143,2796 | ||||
| • Kiato | 15/km² (193) 39/sq mi |
||||
| GDP (PPP) | 2005 tau tata | ||||
| • Katoa | 101.685 miriona nui USD7 (58) | ||||
| • Mā ia tangata | 24,797 USD8 (27) | ||||
| HDI (2006) | |||||
| Moni | Tāra (NZD) |
||||
| Wāhi taima | NZST9 (UTC+12) | ||||
| • Raumati (DST) | NZDT (UTC+13) | ||||
| (Whiringa-ā-nuku ki Poutū-te-rangi) | |||||
| Tohu ipurangi | .nz | ||||
| Tohu waea | +64 | ||||
| 1 Ka whakatangihia God Save The Queen i te aroaro o te Kuīni, o te Kāwana-tianara rānei. [1] 2 Kei a Tāmaki-makau-rau te rahi tāone nui ake; koia tonu te tāone manatōpū nui hoki. 3 Ko te reo Pākehā he reo-ā-motu de facto; ko Māori rāua ko NZSL he reo-ā-motu de jure. 4 Ehara i te tino mārama ko tēhea te rā i tū motuhake ai a Aotearoa; he maha ngā rā e hāngai ana. 5 Taupori tau whakaarohia nō te 31 Hakihea 2006 (tau tata). [2] 6 Tau whakamutunga o te kautenui o Aotearoa i te 2006, ehara tonu ko ngā manuhiri o tāwāhi. [3] 7 E 155.763 miriona nui NZD te GDP o te tau ki Poutū-te-rangi 2006 [4] 8 E 37,896 NZD te GDP mā ia tangata mō te tau ki Poutū-te-rangi 2006. 9 He wāhi taima anō tō Wharekauri, e 45 meneti i mua o te tuawhenua o Aotearoa. |
|||||
He whenua, he kāhui moutere a Aotearoa i Te Moana-nui-a-Kiwa. Ko ngā moutere matua ko Te Ika-a-Māui ki te raki, ko Te Wai-pounamu, arā Te Waka-a-Māui ki waenganui, me Rakiura ki te tonga. Ko ngā whenua o roto o te Kīngitanga o Aotearoa ko ngā whenua moutere nei ko ngā Kuki Airani, ko Niue; he kāwanatanga ake o aua whenua, engari ka mau tonu he pānga wātea ki Aotearoa; ko Tokelau, me ngā wāhi kerēmetia rā o Antarctica ki ngā tahatai o te Moana o Ross. Ko Aotearoa he rōpū moutere e tū mokemoke ana, e roa rawa te tawhiti ki whenua kē. E 2000 kiromita te tawhiti ki Ahitireiria, ko Te Tai-o-Rehua te moana wehe i aua whenua e rua. Ko ngā whenua e tū tata ana ki te raki ko Niu Karatonia, ko Whiti, ko Te Moutere Nōpoke, ko Tonga. Nō te tau kotahi mano iwa rau mā whitu (1907), ka whakatūria a Aotearoa hei whenua āhua tū wehe.
Rārangi kōrero |
Ngā Ingoa [edit]
Ko Aotearoa te ingoa Māori o nāianei mō te motu. Engari i tērā atu rautau, ko 'Aotearoa' tētahi o ngā ingoa mo Te Ika-a-Māui anakē. Koiarā i kī ai ngā tūpuna, 'ki a tātou ngā iwi o Aotearoa me te Wai-pounamu'. Nō ngā tau whakatūwhera o tērā rautau, arā nō te wā i mua i te Pakanga Tuatahi o te Ao, ka hurihia hei ingoa mō te motu katoa. Ko tētahi ingoa kāhore i te tino whakamahia i tēnei wā, ko Niu Tīreni, arā te whakamāoritanga o "New Zealand". Ki ētahi, ko "Nū Tīrani" kē. Ko Aotearoa te ingoa e rangona whānuitia ana i tēnei wā.
Ngā Reo [edit]
E toru ngā reo a te motu o Aotearoa: ko te reo Māori, ko te reo Pākehā, ko te NZSL. Engari he nunui ngā reo e kōrerotia ana e ngā tāngata maha o Aotearoa nei. Hei tauira, ko te reo Hāmoa me te reo Rarotonga.
Tirohia hoki [edit]
Hoto ki waho [edit]
|
|
||
|---|---|---|
| Te Ika-a-Māui | ||
| Te Wai-pounamu | ||
| Takiwā motuhake | Wharekauri | |