Ūropi
Ko Ūropi tētahi o ngā whenua rahi tuku iho e whitu o te Ao. Pērā i ngā whenua rahi katoa, he rerekē tōna rohe mēnā ka kōrerotia ā-tikangatia, ā-torangapūtia, ā-aha rānei. Heoti, e ai ki te nuinga ka toha a Ūropi mai te Moana Tiri ki te raki, ki te Moana Ranatiki ki te hauāuru, ki te Moana Rōwhenua ki te tonga, ki te tonga rāwhiti ki ngā Maunga Kaukas me te Moana Mangu, ā, ka wehuriatia i a Āhia e ngā Maunga Ural, e te Awa Ural me te Moana Kaspia ki te rāwhiti.
Atu i tēnei whakamāramatanga auau, ki ētahi atu he wāhanga a Ūropi o Eurāhia (koi hauāuru), o Eurawherāhia rānei. E tapaina hokia ana i ētahi wā ko te 'whenua rahi tawhito' (te 'ao tawhito' rānei), hei aronga kē mō te 'Ao Hou', arā, ngā Amerika.
E ai ki tōna rahinga whenua ko Ūropi te whenua rahi iti rawa tuarua o te Ao, me ōna km² 10,180,000, arā, 2% o te mata o te Ao. Engari, koia te mea nui rawa tuatoru e ai ki tōna taupori (whai muri mai i a Āhia me Āwherika), me ōna kainoho e 710,000,000, 11% rānei o ngā tāngata o te Ao. Ko Ruhia tōna whenua nui rawa ā-rahinga, ā-taupori hoki, ā, ko te Tāone Vatikano te mea iti rawa.
Ko Ūropi te wāhi whānau o te tikanga Hauāuru. He tūnga whakaawe ō ngā whenua o Ūropi mai te rautau 16; tae noa atu ki ngā rautau 17, 18 hoki i raro iho te nuinga o Āwherika, ngā Amerika me Āhia i te maru o ngā whenua o Ūropi. I timu haere tō Ūropi mana maru o runga o ngā take aohuri a muri i ngā Pakanga o te Ao e rua, kia riro ai i ngā Wehe Whakakotahi me te Kotahitanga Soviet. Nā te Pakanga Mātao i waenganui i ēnei whenua e rua a Ūropi e weheruatia ki ia taha o te Ārai Rino. Ka puta te Kaunihera o Ūropi me te Kotahitanga Ūropi i te kōmitimiti ki te hauāuru, ahakoa kei te whakawhānui whakaterāwhiti nō te hinganga o te Kotahitanga Sovet i te tau 1991.
Mātai Whenua Torangapū [edit]
| Ingoa takiwā me tōna pīwari | Rahi (km²) |
Taupori (utunga 01/07/2002) |
Pururua tangata (ia km²) |
Tāone matua |
|---|---|---|---|---|
| Ūropi ki te rāwhiti: | ||||
| 93,030 | 10,075,034 | 108.3 | Budapest | |
| 48,845 | 5,422,366 | 111.0 | Bratislava | |
| 33,843 | 4,434,547 | 131.0 | Chişinău | |
| 207,600 | 10,335,382 | 49.8 | Minsk | |
| 312,685 | 38,625,478 | 123.5 | Pakangakite | |
| 110,910 | 7,621,337 | 68.7 | Sofia | |
| 238,391 | 21,698,181 | 91.0 | Bucharest | |
| 3,960,000 | 106,037,143 | 26.8 | Mohikau | |
| 78,866 | 10,256,760 | 130.1 | Prague | |
| 603,700 | 48,396,470 | 80.2 | Kieu | |
| Ūropi ki te raki: | ||||
| 1,552 | 26,008 | 16.8 | Mariehamn | |
| 43,094 | 5,368,854 | 124.6 | Copenhagen | |
| 45,226 | 1,415,681 | 31.3 | Tallinn | |
| 1,399 | 46,011 | 32.9 | Tórshavn | |
| 336,593 | 5,157,537 | 15.3 | Helsinki | |
| 78 | 64,587 | 828.0 | St Peter Port | |
| 103,000 | 307,261 | 2.7 | Reykjavik | |
| 70,280 | 4,234,925 | 60.3 | Dublin | |
| 572 | 73,873 | 129.1 | Douglas | |
| 116 | 89,775 | 773.9 | Saint Helier | |
| 64,589 | 2,366,515 | 36.6 | Riga | |
| 65,200 | 3,601,138 | 55.2 | Vilnius | |
| 324,220 | 4,525,116 | 14.0 | Ōhoro | |
| 62,049 | 2,868 | 0.046 | Longyearbyen | |
| 449,964 | 9,090,113 | 19.7 | Stockholm | |
| 244,820 | 61,100,835 | 244.2 | Rānana | |
| Ūropi ki te tonga: | ||||
| 28,748 | 3,600,523 | 125.2 | Tirana | |
| 468 | 68,403 | 146.2 | Andorra la Vella | |
| 51,129 | 4,448,500 | 77.5 | Sarajevo | |
| 56,542 | 4,437,460 | 77.7 | Zagreb | |
| 5.9 | 27,714 | 4,697.3 | Kāmaka | |
| 131,940 | 10,645,343 | 80.7 | Ātene | |
| 301,230 | 58,751,711 | 191.6 | Rōma | |
| 25,333 | 2,054,800 | 81.1 | Skopje | |
| 316 | 397,499 | 1,257.9 | Valletta | |
| 13,812 | 616,258 | 44.6 | Podgorica | |
| 91,568 | 10,084,245 | 110.1 | Rihipone | |
| 61 | 27,730 | 454.6 | Hato Marino | |
| 88,361 | 9,663,742 | 109.4 | Belgrade | |
| 20,273 | 1,932,917 | 95.3 | Ljubljana | |
| 504,851 | 45,061,274 | 89.3 | Madrid | |
| 0.44 | 900 | 2,045.5 | Te Poho o Pita | |
| Ūropi ki te hauāuru: | ||||
| 83,858 | 8,169,929 | 97.4 | Whiena | |
| 30,510 | 10,274,595 | 336.8 | Paruhi | |
| 547,030 | 59,765,983 | 109.3 | Parī | |
| 357,021 | 83,251,851 | 233.2 | Pearīni | |
| 160 | 32,842 | 205.3 | Vaduz | |
| 2,586 | 448,569 | 173.5 | Rakapuō | |
| 1.95 | 31,987 | 16,403.6 | Manako | |
| 41,526 | 16,318,199 | 393.0 | Amsterdam | |
| 41,290 | 7,507,000 | 176.8 | Bern | |
| Whenua-rahi-e-rua (Ūropi me Āhia): | ||||
| 7,110 | 175,200 | 24.6 | Baku | |
| 2,000 | 37,520 | 18.8 | Tbilisi | |
| 150,000 | 600,000 | 4.0 | Astana | |
| 24,378 | 11,044,932 | 453.1 | Anakara | |
| Ūropi ā-torangapū | ||||
| 29,800 | 3,229,900 | 101 | Yerevan | |
| 9,251 | 788,457 | 85 | Nicosia | |
| Katoa | 10,176,246 | 709,608,850 | 69.7 | |
Hoto ki waho [edit]